Cập nhật ngày 19/09/2011, 14h:32

Tình huống Nhà thầu không phát hiện khối lượng mời thầu thiếu

Câu hỏi:

            Khi lập HSDT, Nhà thầu không phát hiện khối lượng mời thầu thiếu mà chỉ căn cứ khối lượng mời thầu để xây dựng giá dự thầu. Hợp đồng được ký với nhà thầu là hợp đồng theo đơn giá. Khi thanh toán, Chủ đầu tư chấp nhận thanh toán theo thực tế (tức là thanh toán cả cho các khối lượng còn thiếu trong khối lượng mời thầu). Vậy đúng hay sai?

            Cơ quan thẩm tra quyết toán không chấp nhận việc thanh toán của Chủ đầu tư với lý do khối lượng thiếu của HSMT không có trong Báo cáo đánh giá HSDT. Vậy đúng hay sai?

            Trường hợp Nhà thầu trong quá trình lập HSDT phát hiện được khối lượng  thiếu trong khối lượng mời thầu và nêu rõ trong HSDT. Cơ quan thẩm tra đồng ý tính khối lượng thiếu đó (mà nhà thầu đã thực hiện) vào để thanh quyết toán. Vậy đúng  hay sai?

Trả lời:  Tình huống của Bạn thuộc gói xây lắp và gồm 3 vấn đề nên để thuận tiện chúng ta sẽ trao đổi về từng vấn đề:

            Vấn đề 1: Theo Luật Đấu thầu (Điều 4 khoản 24) HSMT là căn cứ pháp lý để nhà thầu chuẩn bị HSDT. Do vậy Nhà thầu xây dựng giá dự thầu trên cơ sở khối lượng mời thầu là hợp lý. Bởi lẽ khối lượng mời thầu (dù thừa hay thiếu so với thiết kế) thì vẫn là căn cứ pháp lý đối với các nhà thầu. Trong mẫu HSMT xây lắp (được ban hành kèm theo thông tư  của Bộ KH&ĐT) có nội dung: Trường hợp nhà thầu phát hiện tiên lượng (tức là khối lượng mời  thầu trong HSMT) chưa chính xác so với thiết kế, nhà thầu có thể thông báo cho BMT và lập một bảng chào giá riêng cho phần khối lượng sai khác này để Chủ đầu tư xem xét. Nhà thầu không được tính toán phần khối lượng sai khác này vào giá dự thầu. Do vậy trong nhiều trường hợp Nhà thầu không phát hiện được sự thiếu chính xác của tiên lượng mời thầu (hoặc không có đủ thời gian để kiểm tra sự phù hợp giữa tiên lượng mời thầu và thiết kế)  thì cũng là việc bình thường.

            Sau khi hợp đồng đã ký thì việc thanh toán là phải căn cứ vào hợp đồng này. Hợp đồng trong tình huống của bạn là hợp đồng theo đơn giá, do đó việc thanh toán là phải theo các quy định đối với hình thức hợp đồng này (Điều 49 NĐ85/CP). Theo đó, nguyên tắc thanh toán đối với hình thức hợp đồng theo đơn giá là như sau:

            - Giá trị  thanh toán được tính bằng cách lấy đơn giá trong hợp đồng hoặc đơn giá điều chỉnh nêu trong hợp đồng nhân với khối lượng, số lượng, công việc thực tế mà nhà thầu đã thực hiện (tất nhiên phải được Chủ đầu tư, Tư vấn giám sát cùng ký xác nhận).

            - Trượng hợp khối lượng công việc thực tế mà Nhà thầu đã thực hiện để hoàn thành theo đúng thiết kế ít hơn, Nhà thầu chỉ được thanh toán cho phần khối lượng thực tế đã thực hiện. Trường hợp khối lượng công việc thực tế mà nhà thầu đã thực hiện để hoàn thành theo đúng thiết kế nhiều hơn khối lượng công việc nêu trong hợp đồng, Nhà thầu được thanh toán cho phần chênh lệch khối lượng này.

            Như vậy việc thanh toán cho hợp đồng theo đơn giá là căn cứ vào khối lượng thực tế Nhà thầu đã thực hiện để hoàn thành theo thiết kế chứ không phải khối lượng mời thầu trong HSMT.

Trở lại tình huống của Bạn thì xử lý của Chủ đầu tư là đúng. Tuy nhiên sự sai khác giữa khối lượng mời thầu và khối lượng thực tế khi thi công có 2 nguyên nhân: chủ quan và khách quan. Nếu là chủ quan nghĩa là đơn vị bóc khối lượng (tiên lượng) để lập dự toán (giá gói thầu) bỏ sót khối lượng thì cần truy cứu trách nhiệm, lưu ý rút kinh nghiệm để không lặp lại. Đây là kẽ hở mà đôi khi Nhà thầu phát hiện ra nhưng vẫn lờ đi (coi như không phát hiện thấy) rồi đưa ra đơn giá cao. Còn nếu lý do là khách quan (đối với các công việc trong trong lòng đất) thì chẳng phải quy kết trách nhiệm cho ai cả.

            Vấn đề 2: Đây là tình huống liên quan tới vấn đề 1 nêu trên, nghĩa là gói thầu xây lắp, hợp đồng theo đơn giá, giá hợp đồng dựa trên khối lượng mời thầu (mà khối lượng này là chưa tính đủ qua thực hiện). Như trên đã phân tích với hợp đồng đơn giá đối với gói xây lắp thì Nhà thầu hoàn toàn được thanh toán cho các khối lượng (ngoài khối lượng mời thầu) để đạt được như thiết kế. Một khi HSMT đã phát hành, đã đóng dấu thì các nội dung trong HSMT là căn cứ pháp lý không chỉ cho Nhà thầu chuẩn bị HSDT mà cũng là căn cứ pháp lý cho BMT (tổ chuyên giá) đánh HSDT. Trong tình huống của Bạn, về phần khối lượng mời thầu thiếu thì Nhà thầu cũng như BMT (tổ chuyên gia) đánh giá HSDT, Chủ đầu tư (người duyệt HSMT, duyệt thiết kế, duyệt dự toán) đều không phát hiện ra thì làm sao đưa ra trong báo cáo đánh giá HSDT được. Đây là ý kiến thiếu logic, không hợp lý nên không nói là không am hiểu quy trình lựa chọn Nhà thầu.

            Với các thông tin mạ Bạn cung cấp thì hiểu rằng quá trình đánh giá HSDT, thương thảo, hoàn thiện hợp đồng và ký hợp đồng là phù hợp với quy định của Luật pháp. Do hợp đồng theo đơn giá nên việc thanh toán là theo khối lượng thực tế và tự giác thanh toán cho Nhà thầu có thể cao hơn hoặc thấp hơn giá hợp đồng đã ký.

            Khi hợp đồng  hoàn toàn phù hợp với kết quả đấu thầu, phù hợp với các quy định của pháp luật thì không ai lại (những người có liên quan tới hoạt động đấu thầu) có thể không thừa nhận. Bởi vì họ là đối tượng áp dụng Luật Đấu thầu (Điều 2 Luật Đấu thầu). Trong Luật Đấu thầu (Điều 12 khoản 11) còn quy định nghiêm cấm: làm  trái quy định quản lý vốn, gây khó khăn trong thủ tục cấp phát, thanh quyết toán theo hợp đồng đã ký giữa Chủ đầu tư và Nhà thầu.

            Với câu hỏi của Bạn thì ý kiến của cơ quan thẩm tra quyết toán không chấp nhận thanh toán trong trường hợp cụ thể này là thiếu cơ sở, là không đúng.

            Tình huống của Bạn cũng đặt ra một vấn đề là các cơ quan Nhà nước cần có các biện pháp giúp các cơ quan liên quan tới hoạt động đấu thầu (như thanh tra, kiểm tra, thanh quyết toán,...) hiểu thấu đáo các quy định  luật pháp về đấu thầu.

            Vấn đề 3: Theo thông tin của Bạn vẫn là gói thầu xây lắp nêu trên nhưng nhà thầu phát hiện phần khối lượng mời thầu còn thiếu và nêu trong HSDT (tất nhiên đối với chi phí ứng với phần khối lượng thiếu này, nhà thầu không được đưa vào giá dự thầu). Khi ký hợp đồng, chủ đầu tư không chấp nhận đưa vào hợp đồng chi phí cho khối lượng thiếu. Sau khi nhà thầu thực hiện phần khối lượng thiếu thì cơ quan thẩm tra quyết toán chấp nhận thanh quyết toán.

            Như vậy tình huống của Bạn liên quan tới 2 đối tượng là Chủ đầu tư và cơ quan thẩm tra quyết toán.

            a) Chủ đầu tư:

            Việc chủ đầu tư bỏ qua sự phát hiện của nhà thầu về khối lượng thiếu của HSMT mà vẫn ký hợp đồng với khối lượng nguyên như trong HSMT là chưa phù hợp với quy định trong Mẫu HSMT xây lắp (ban hành kèm theo TT01/BKH, ngày 6/1/2010 của Bộ KH&ĐT). Theo đó tại Mục 36, khoản 3 về nội dung thương thảo, hoàn thiện hợp đồng (là công việc trước khi tiến hành ký hợp đồng) có quy định trong số các vấn đề cần được thảo luận giữa hai bên (BMT và nhà thầu trúng thầu) có nội dung "khối lượng công việc trong bảng tiên lượng mời thầu chưa chính xác so với thiết kế do nhà thầu phát hiện, đề xuất trong HSMT và việc áp giá đối với phần công việc mà tiên lượng tính thiếu so với thiết kế".

            Nếu BMT và nhà thầu bỏ qua nội dung nêu trên thì những khối lượng còn thiếu so với khối lượng mời thầu sẽ không có căn cứ (không có đơn giá) để thanh toán.

            b) Về cơ quan thẩm tra quyết toán

            Việc ký nhận thanh quyết toán cho nhà thầu phần khối lượng còn thiếu (so với thiết kế) là hợp lý hợp lệ. Nhưng trong thương thảo, thực hiện hợp đồng, đơn giá cho các khối lượng này chưa được 2 bên thống nhất thì thật khó  xác định đơn giá để thanh quyết toán. Khi đó có 2 cách:

            - Cách 1: Lấy đơn giá mà nhà thầu đã nêu trong HSDT. Theo cách này nhà thầu luôn có lợi thế.

            - Cách 2: Chủ đầu tư và nhà thầu thống nhất về đơn giá

            Cả hai cách đều không đơn giản, mất thời gian và đôi khi làm Nhà nước phải gánh chịu những chi phí cao hơn thực tế, tiềm ẩn rủi ro của sự thất thoát.

            Trường hợp cơ quan thanh quyết toán áp dụng cách 2 thì còn khả dĩ, áp dụng cách 1 thì không nên.

            Tóm lại những quy định về quy trình, thủ tục, trình tự nêu trong Luật, Nghị định, Mẫu HSMT,... cần được quán triệt để giảm bớt những công việc không cần thiết, gây ra nghi ngờ không đáng có./.

TS. Nguyễn Việt Hùng

Tìm kiếm


CÔNG TY CỔ PHẦN CFTD SÁNG TẠO  |  CFTD INNOVATION., JSC

Phòng G2 nhà G, Nhà khách La Thành, 218 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội | Tel (84.4) 3537 0888/3232 1618 | Fax (84.4) 3232 1636
Email: contact@cftdsangtao.vn  |  Website: http://cftdsangtao.vn